Navigacija

Riječ rektora

Od tog davnog, 7. novembra 1975. godine, do istog datuma ove 2015. godine, proteklo je punih 40 godina. Sasvim dovoljno da Univerzitet u Banjoj Luci, Univerzitet naše Republike Srpske, potvrdi tradiciju poštovanja vrijednu.

Treba istaći da je 07. novembar 1975. godine bio dan formalnog ozvaničenja rada našeg Univerziteta. Odnosno, tako je počelo, ali suštinski, počelo je ranije.

Zato istaknimo da ima i onih koji će reći da mi 07.11.2015. godine slobodno možemo obilježavati i 65. godinu visokoškolskog obrazovanja, jer Univerzitet u Banjoj Luci baštini tradiciju prvoosnovane visokoškolske ustanove iz 1950. godine: Više pedagoške škole u Banjoj Luci.

Do ozvaničenja postojanja Univerziteta u Banjoj Luci, naš Grad i Krajina (sa prostorima koji su joj prirodno gravitirali) bilježi drugu i treću članicu budućeg Univerziteta: Višu ekonomsko-komercijalnu školu koja je osnovana Zakonom o višim školama 1960. godine; te Tehnički fakultet, osnovan 1961. godine.

Hronološkim redom posmatrano, do današnjeg broja od 16 fakulteta došlo se na sljedeći način:

  • oktobra 1974. godine prerastanjem Odjeljenja Mašinskog fakulteta iz Sarajeva u samostalni fakultet, nastaje Mašinski fakultet u Banjoj Luci;
  • 06. februara 1975. godine odlukom sva tri vijeća Skupštine opštine Banja Luka osnivaju se Ekonomski i Pravni fakultet;
  • u martu 1975. godine Narodna skupština SRBiH donijela je odluku da se Tehnički fakultet transformiše u dva nova fakulteta Elektrotehnički i Tehnološki, sa po dva odsjeka;
  • slijedi osnivanje Više tehničke škole u Bihaću mart 1975. godine, da bi ova škola bila prva klica za kasnije osnovani Univerzitet u Bihaću;
  • slijedi osnivanje Medicinskog fakulteta, mart 1978. godine, te
  • Šumarskog fakulteta, 1992. godine;
  • Poljoprivrednog fakulteta, 1992. godine;
  • Filozofskog fakulteta, osnovanog Zakonom o univerzitetu Republike Srpske iz 1993. kao pravnog nasljednika Pedagoške akademije koja prestaje sa radom;
  • godine 1996. Narodna skupština Republike Srpske donijela je odluku o osnivanju Arhitektonsko-građevinskog fakulteta, koji danas slovi kao Arhitektonsko-građevinsko-geodetski fakultet;
  • iste godine, po istoj zakonskoj proceduri, osnovan je i Prirodno-matematički fakultet;
  • takođe, Narodna skupština Republike Srpske je osnivač i Akademije umjetnosti, 1998. godine i Fakulteta za fizičko vaspitanje i sport, 2001. godine;
  • 2009. godine, reorganizacijom Filozofskog fakulteta osnovani su Filološki fakultet i Fakultet političkih nauka;
  • iste godine osnovan je i Rudarski fakultet izdvajanjem studijskog programa rudarstva iz Tehnološkog fakulteta.

Pored ovih 15 fakulteta i Akademije umjetnosti, u sastavu Univerziteta, u svojstvu pridruženog člana djeluje i Visoka škola unutrašnjih poslova, što znači da su sva akademska pitanja iz rada ove visokoškolske ustanove u nadležnosti Senata Univerziteta.

U vrijeme kada obilježavamo 40 godina rada, u sastavu Univerziteta egzistira i 20 naučnoistraživačkih instituta, od čega je 19 instituta u sastavu fakulteta, kao njihovi organizacioni dijelovi, dok Institut za genetičke resurse, osnovan 2009. godine, ima status organizacione jedinice kao i svi fakulteti.

U najkraćem, govoreći jezikom cifara: Univerzitet u Banjoj Luci je visokoškolska ustanova na kojoj danas studira oko 18.000 studenata na prvom, drugom i trećem ciklusu studija, uključujući i studente dodiplomskog i postdiplomskog studija, kojima nastavu izvodi više od 1200 nastavnika i saradnika. Do sada je na Univerzitetu u Banjoj Luci dodiplomske studije završilo više od 30.000 studenata, magistarske studije 1104 kandidata, a doktorske disertacije odbranilo je 537 kandidata.

Na osnovu ovih brojčanih pokazatelja, jasno se zaključuje šta je Univerzitet značio, i šta znači u našoj sredini i koliko je uspješno ostvarivao svoju misiju.

Kroz narednih nekoliko misli neka bude kazano kakvo je očekivanje od ove i ostalih visokoškolskih ustanova u onome što se zove prosperitet zajednice kojoj pripadamo, prosperitet Republike Srpske.

U postupku identifikovanja te pozicije, poći ćemo od spoznaje da ima nagovještaja da će moderno doba biti razdoblje tragičnog i paradoksalnog bivstvovanja; razdoblje koje obilježava neobuzdana instrumentalizacija uma odricanjem od slobode, ukidanje moralnih horizonata i gubitak osjećaja smislenog življenja. Živimo u vremenu u kome se mnogo šta preobrazi u svoju suprotnost, u kome se bezobzirno porobljava priroda, čovjek i svijet. Neki će reći: turobna vremena za cijelu civilizaciju, a drugi će kazati: živimo u vremenu koje je izgubilo budućnost. Treći će reći: u vremenu smo u kome je san mnogih bogatstvo bez rada ili sa što manje rada, vlast bez zasluga i odgovornosti, blagostanje bez vrlina i sreća bez pameti.

Neki će se pitati: koliko ljudi nije svjesno da postoji nešto što je iznad toga pojedinačnog trajanja, što treba „pronijeti“ kroz život i ostaviti onima koji dolaze. U suštini tog pitanja je misao i poruka da je svaki trenutak života na svoj način vječan. Naravno, slično pitanje bi se moglo postaviti i za generacije i čitave zajednice kao skup individua koje egzistiraju u jednom trenutku posmatranja civilizacije.

Ako današnja civilizacija ima obilježja koja su saopštena u ovih nekoliko teza, postavlja se pitanje: da li akademska zajednica, oličena u univerzitetima, ima neku posebanu zadaću i misiju?

Naravno da je odgovor pozitivan, jer su univerziteti odredišta kapaciteta koji su pozvani da svoje zajednice oslobađaju od letargije, apatičnosti, bezvoljnosti i besmislenog života. Takav zadatak univerzitetima je delegiran otuda što naučno istraživanje, koje ima izvorište u njima, dobija svoj smisao samo izvan sebe, samo ako je u funkciji najvećih ljudskih vrijednosti; otuda što naučnik mora da ima na umu, koliko je to god moguće, da je krajnji smisao istraživanja u cjelini ljudskog bivstvovanja, da je nauka veliki dužnik prakse u pogledu kompleksnog i objektivnog sagledavanja stanja jedne zajednice, te stvaranja pretpostavki za njeno postavljanje na temelje stabilnosti; otuda što je naučnikov osjećaj trajanja u smislu koji kaže da vrijeme ne postoji – postoji samo trenutak u kome je sav naš život – trenutak u koji treba da uložimo svu svoju energiju.

Otuda što naučnik svoj život posvećuje istini, te na svakom putu i u svakom obliku uvijek traži isto – istinu.

Otuda što naučnik zna da nikakav autoritet ne smije da dominira nad razumom i istinom; naprotiv, istina i razum treba da gospodare autoritetom i upravlja njime.

Otuda što naučnik sebi postavlja pitanje: ako ne ja, ko će danas i sutra da stvara pretpostavke za postavljanje zajednice kojoj služi na stabilne temelje? Ako ne sada, kada? Ako radim samo za sebe, zašto onda postojim?

Kratko rečeno: univerziteti su pozvani da budu izvorišta smislenog življenja, da budu zajednice onih koji su svjesni da blagostanje jedne zemlje ne zavisi toliko od obilatosti njenih prihoda, ni od ljepota raznih građevina, koliko od broja obrazovanih ljudi, njihovog znanja, karaktera koji oni u sebi i sa sobom nose, odnosno od intelektualnog potencijala; jer intelektualci imaju jednu važnu ulogu da čuvaju odgovornost. A odgovornost počiva na jednoj jednostavnoj sposobnosti: da se da prednost drugome, da se nešto čini zbog drugog, opšteg, zajedničkog, više nego zbog samog sebe; odnosno, počiva na spoznaji da nema ni jednog trenutka vremena, niti jednog koraka u prostranstvu koje ne daje šansu svakome, a posebno intelektualcu da usavršava i promoviše nove vrijednosti zajednice kojoj pripada.

Tu uzvišenu zadaću mi na univerzitetima u našoj Republici, ostvarićemo ako djelujemo tako da maksima naše volje bude istovremeno i princip opšte volje; ako se budemo rukovodili slobodom svoje misli i savjesti, jasnim moralnim principima, razvijenom vladavinom prava, a ne poniznom poslušnošću bilo kojim autoritetima.

Univerziteti će biti izvorišta smislenog življenja ako se izgrađuju kao zajednice individua koje prihvataju postulat ljudskog bitisanja koji kaže da nema blagodeti ravne radu, što će reći da samo čovjek koji je radio čitavog života može reći: živio sam; jer taj pojedinac zna da kad neko hoće da nešto učini nađe načina; a ako neće ništa da učini nađe opravdanje; zna da jedno zvanje vrijedi samo onoliko koliko je čovjek sposoban iz njega da stvara; zna da čovjek koji nije sposoban da mijenja svoje sudove liči na ustajalu baru u kojoj se množi plijesan duha; zna da je veliki onaj čovjek koji je mnogo razmišljao, a ne onaj koji mnogo zna; zna da je osnovni zakon života radost, te da je takav život – život radosti proizvod njegovih misli, a misli imaju snagu ostvarljivosti.

Visokoškolske ustanove koje su odlučile da uspiju svjesne su činjenice da nedostatak znanja ima mnogo veću težinu od bilo kojeg neznanja iz kojega izviru sve druge slabosti; a iz znanja izvire veća ili manja čovjekova sloboda; a čovjek je slobodan samo u granicama svoga znanja; čovjek je slobodan kada jasno zna šta želi i kad ima jasne ciljeve; kada život ne posmatra kao borbu, već stvaranje kroz razmišljanje o rješenjima, a ne o problemima. Pri tome, jasno postavljeni ciljevi ne samo da ubrzavaju postizanje uspjeha, već jasno pomjeraju fokus sa negativnih na pozitivne stvari, sijeku apatiju, jačaju svijest o svrsishodnosti sopstvenog djelovanja koje donosi zadovoljstvo. Većeg zadovoljstva nema od mogućnosti da zajednica profesora i studenata doprinose razvitku zajednice kojoj služe, da objasne svijet, da rastjeruju tamu punu zagonetki i nađu pute zajedničke sreće; da utiču na stvaranje životnog ambijenta u kome je ljudska ličnost najveća svetinja; ambijenta u kome će se potvrđivati da život vraća samo ono što dajemo drugima; čime se potvrđuje da je život umjetnost da se u svemu nađe ljepota i radost; ambijenta u kome će život svakog pojedinca i zajednice, bez obzira koliko kratak bio, ostavljati trag koji će dugo trajati, tim prije ako prihvatimo filozofiju koja kaže da život ne treba da bude roman koji nam se desio, već roman koji smo sami pisali.

Prihvatajući ove postulate pragmatičnosti u životu, na nama je da planovima, programima i projektima koje realizujemo stvaramo društvenu zajednicu u kojoj će se živjeti sa najmanje solidnim životnim standardom i sa realnom nadom za mir i spokojstvo; zajednicu u kojoj će se živjeti sa manje straha, osjećaja nesigurnosti, mržnje, tjeskobe, bola, tuge i patnje, a više sigurnosti, zadovoljstva, radosti, ljudske ljepote i ljubavi. Naša je misija da mladima stvaramo uslove za srećnu mladost, njihovu sadašnjost i budućnost.

Naša briga treba da bude profesionalna karijera svakog našeg studenta, a pogotovo onih koji čekaju da započnu takvu karijeru. Pozvani smo da realizujemo takve programe i projekte koji će imati za posljedicu da će mladi čovjek upoznavati onu ljepotu, ljudskiju stranu života i svijeta. Ili drugačije kazano, pozvani smo, prije nego mnogi drugi, da živeći i radeći ostavljamo trag istine; istine koje nema bez dobrote, kao ni dobrote bez istine, niti oboje bez svoga ploda.

Vjerujem da prethodno saopštenu riječ o tome za šta smo pozvani, možemo prihvatiti kao naše buduće zadatke. Dovoljno za realizaciju u trajanju i životnog i radnog vijeka svakog od nas pojedinačno.

Proslavljajući 40 godina uspješnog rada, pozivam profesore, asistente, studente i ostalo osoblje da u godinama koje su pred nama slijedimo maksimu koja kaže: svaki čovjek u mojoj zajednici je dio mene, a ja sam dio svih ljudi u toj zajednici, što između ostalog podrazumijeva da prihvatamo vječiti zakon bitisanja svake zajednice, a koji kaže: nikada se mržnja ne uklanja mržnjom. Samo blagost ili tihi glas iz dubine duše briše svaku mržnju.

Čini mi se da živimo trenutke u kojima je nezaobilazno podsjećanje na ovu zakonitost ljudskog bitisanja, kao uslova opstanka zajednice!

Iz pera Ive Andrića, to bi bila poruka: „Ljudi su nam potrebni i nikako se, nikako, ne može živjeti bez praštanja“.

Neka godine i desetljeća koja su pred nama budu još srećnija i uspješnija za zajednicu studenata i profesora Univerziteta u Banjoj Luci, za zajednicu Univerziteta i Republike Srpske, kojoj smo pozvani da služimo istraživanjem i učenjem, za njen i svaki pojedinačni prosperitet, jer Republika nas zove, Republika nas treba! A tako je lijepo služiti svome narodu i svojoj Otadžbini! Cijenjene koleginice i kolege studenti, asistenti i profesori Univerziteta u Banjoj Luci, ... nastavimo na tom putu ljepote!!!

Rektor
Univerziteta u Banjoj Luci
Prof. dr Stanko Stanić