Navigacija

Istorijat

Osnivanje i istorijat Univerziteta

Drugu polovinu HH vijeka obilježile su brze promjene u nauci, tehnici i tehnologiji, što je uticalo i na konstituisanje i razvoj Univerziteta u Banjoj Luci .

Univerzitet u Banjoj luci osnovan je 7. novembra 1975. godine, a njegovom osnivanju  prethodilo je formiranje nekoliko viših škola i fakulteta na ovom prostoru.

Prva visokoškolska ustanova u Banjoj Luci osnovana je 1950. godine. Bila je to Viša pedagoška škola, koja je prve godine upisala 38 brucoša – mladiće i djevojke iz ovih krajeva. U tom periodu u Banjoj Luci formirano je još nekoliko visokoškolskih institucija. Prvo je formiran Tehnički fakultet 1961. godine, a zatim Viša ekonomska škola 1969. godine, a nakon toga i više isturenih odjeljenja sarajevskog Mašinskog, Pravnog i Ekonomskog fakulteta. U periodu od samo četiri godine, sva ta odjeljenja postala su samostalni fakulteti.

Ostvareni rezultati naveli su nadležne organe da 7. novembra 1975. godine formiraju Univerzitet u Banjoj Luci - drugi univerzitet u tadašnjoj Bosni i Hercegovini.

Početak rada Univerziteta obilježen je nedostatkom nastavno-naučnog kadra. Na osam visokoškolskih ustanova (izuzimaju se instituti i zavodi) bilo je zaposleno 149 nastavnika i 100 ostalih radnika. Struktura (kvalifikacija i zvanje) nastavničkog kadra bila je još nepovoljnija. Ekonomski fakultet imao je dva doktora nauka i tri magistra, Elektrotehnički dva doktora i šest magistara, Tehnološki osam doktora i tri magistra, Mašinski četiri doktora i pet magistara, Pravni četiri doktora i jednog magistra, Pedagoška akademija pet doktora i šest magistara, Viša ekonomsko-komercijalna škola šest magistara i četvoricu specijalista, a Viša tehnička škola u Bihaću je imala samo dva magistra. Takav kadrovski sastav na višim školama i fakultetima nametnuo je potrebu planiranja kadra za budući razvoj Univerziteta, njegovo školovanje, uzdizanje i usmjeravanje za rad na fakultetima.

Prije formiranja Univerziteta na višim školama i fakultetima u Banjoj Luci studiralo je 4.952 studenta. Prve godine postojanja Univerziteta bilo je 7.079 studenata, od čega 3.445 redovnih. Te godine na prvu godinu upisano je 2.356 studenata. Svake školske godine u ovom razvojnom periodu povećavao se broj studenata koji su izlazili na sve ispite, kao i broj onih koji su diplomirali.

Univerzitet u Banjoj Luci je već prve godine svog postojanja usvojio „Program razvoja za period od 1976 do 1980. godine“. Ovaj dokumenat bio je od velike važnosti za pravilan, realan i skladan razvoj Univerziteta za prvih pet godina postojanja. Njime su utvrđeni osnovni ciljevi i zadaci na Univerzitetu u Banjoj Luci. Neka od najvažnijih pitanja u tom programu su se odnosila na studente i njihov standard, proširenje mreže visokoškolskih organizacija i proširenje upisa na studije. Kao prioritetni zadaci nametali su se: izgradnja studentskih domova, obezbjeđenje kontinuiranog kreditiranja i stipendiranja studenata, proširenje i jačanje Centralne omladinske zadruge, izgradnja sportsko-rekreativnog centra, studentske poliklinike, povećanje prostornih kapaciteta i materijalnih mogućnosti za masovniju aktivnost u kulturnim djelatnostima studenata.

U periodu 1980-1985. godine, došlo je do zaokruženja nekih poslova na Univerzitetu (prijem novih članica, završetak investicija i sl.), a otvoren je i proces modernizacije i racionalizacije u visokom obrazovanju.

Proširenje mreže visokoškolskih organizacija u periodu od 1980. do 1985. godine, značilo je osnivanje novih visokoškolskih organizacija i novih odsjeka i smjerova na postojećim fakultetima. Uz već postojeći Medicinski fakultet, bilo je predviđeno otvaranje građevinskog fakulteta. U okviru Više tehničke škole u Bihaću trebalo je osnovati i drvnoprerađivački odsjek. Planirano je osnivanje i energetskog odsjeka na Elektrotehničkom fakultetu, konstrukcionog na Mašinskom, odsjeka poljoprivredne tehnologije na Tehnološkom, odsjeka za društveno-ekonomski razvoj na Ekonomskom i grafičkog odsjeka na Višoj tehničkoj školi u Bihaću. Bilo je planirano i prerastanje Pedagoške akademije u filozofski fakultet, u skladu sa Zakonom o nastavničkim školama i fakultetima. I pored planiranja, sve ove aktivnosti nisu završene u tom periodu.

Smještaj i opremljenost viših škola i fakulteta u tom periodu stalno su se poboljšavali. Izgradnjom Univerzitetskog centra, sa 12.000 kvadratnih metara korisnog prostora, završena je prva faza izgradnje objekata i njihovo opremanje za potrebe Pravnog, Ekonomskog, Mašinskog i Tehnološkog fakulteta. Započela je sanacija i dogradnja Elektrotehničkog fakulteta, kao i smještaj dviju viših škola u Bihaću. Od izuzetnog značaja je bilo i poboljšanje opremljenosti laboratorija, kabineta, biblioteka. U ovom periodu je riješen trajni smještaj Narodne i univerzitetske biblioteke „Petar Kočić“ u Domu solidarnosti, sa proširenim čitaoničkim prostorom, čime su stvoreni bolji uslovi za studente, visokoškolski nastavnički i saradnički kadar.

Na fakultetima i višim školama je 1985. godine u stalnom radnom odnosu bilo 153 nastavnika i 91 asistent, dok su 82 nastavnika i 41 asistent bili u dopunskom radnom odnosu. Od 11. marta 1976. godine kad je odbranjena prva doktorska disertacija, pa do kraja 1984. godine, zvanje doktora nauka na Univerzitetu u Banjoj Luci steklo je 13 kandidata, a magistarske teze odbranila su 23 kandidata. U ovom periodu objavljeno je 4.089 naučnih radova, 123 skripte, 47 univerzitetskih udžbenika i 95 stručno-naučnih knjiga. Sve to potvrđuje da se znatna pažnja poklanjala naučno-nastavnom i naučnoistraživačkom radu.

Period razvoja Univerziteta od 1985. do 1992. godine je bio veoma specifičan i karakterisale su ga veoma izražene društvene i ekonomske promjene u tadašnjoj Jugoslaviji. Međutim, uz velike napore privrede, vlasti, prosvjetnih i naučnih organizacija ostvaren je napredak u svim sferama razvoja Univerziteta, pa dolazi i do ulaganja u opremu visokoškolskih organizacija (kompjutersku, laboratorijsku i ostalu). Postepeno je oživljavao naučnoistraživački i praktični rad i povezivanje sa privredom.

Konstantno se povećavao broj novoupisanih studenata. Došlo je i do usmjerenja studenata ka tehničkim naukama, a bitno se smanjio i broj vanrednih studenata. Primijećen je i oštriji kriterijum profesora na ispitima, što je rezultiralo boljim kvalitetom.

U školskoj 1987/88. godini, inovirani su nastavni programi i izmijenjena je struktura nastavnih predmeta u skladu sa savremenim kretanjima. Poboljšana je kadrovska struktura na nekim fakultetima i višim školama, a uvedena je zakonska odredba da svi nastavnici moraju biti doktori nauka. Naučnoistraživački rad se naročito afirmisao putem društvenih ciljeva, objavljeno je 50 knjiga i više stotina naučnih i stručnih rasprava i članaka, a jedan broj radova naših nastavnika citiran je u svjetskim naučnim indeksima.

Univerzitet se u ovom periodu afirmisao na jugoslovenskom i međunarodnom planu, a uspostavljena je bliska saradnja s univerzitetima u Bitolju, Prištini, Osijeku i Mariboru, te sa ostala tri univerziteta u Bosni i Hercegovini. Tokom 1987. godine, rektor Univerziteta iz Banje Luke bio je predsjednik Zajednice univerziteta Jugoslavije, a školske 1989/90. godine bio je predsjednik Zajednice univerziteta Bosne i Hercegovine. Univerzitet je od decembra 1989. godine član Rektorske konferencije „Alpe-Jadran“, a uspostavljena je veza sa više univerziteta iz inostranstva.

Period razvoja Univerziteta od 1992. do 1996. godine, obilježili su opšta društvena kriza, odbrambeno-otadžbinski rat i raspad bivše SFR Jugoslavije, formiranje Republike Srpske i poslijeratna društveno-ekonomska kriza. Ratna dejstva u Bosni i Hercegovini otežala su rad i razvoj Univerziteta u Banjoj Luci. Bile su ugrožene sve njegove funkcije. Ali, i pored svega, rad nije prekidan.

Interesovanje mlade generacije za upis na studije takođe je određeno ukupnim stanjem u ovom periodu, pa se početkom odbrambeno-otadžbinskog rata broj studenata smanjuje. Pred početak rata na svim fakultetima i višim školama studiralo je 6.758 studenata. Školske 1992/93. godine, na Univerzitetu studira 5.438 studenata, da bi od naredne školske godine počelo postepeno povećanje broj studenata. U školskoj 1993/94. godini, dostignut je predratni broj studenata (6.455). U školskoj 1994/95. godini, nakon otvaranja novih fakulteta i odsjeka, povećao se interes, pa je i broj studenata povećan: upisano je 7.212 studenata.

Pored nastavno-naučne djelatnosti na dodiplomskim studijama, jedan broj fakulteta je i u ratnim uslovima organizovao i postdiplomske studije. Na postdiplomske studije u ovom periodu upisano je 145 studenata.

Na fakultetima Univerziteta u Banjoj Luci u ratnim uslovima izvršene su značajne promjene u angažovanju nastavnika i saradnika. Proces fluktuacije kadra na fakultetima bio je naglašen i u predratnom periodu. Raspadom bivše države jedan broj nastavnika i prije početka ratnih dejstava napustio je fakultete i otišao u druge univerzitetske centre. To je u jednom periodu negativno djelovalo na rad fakulteta. Vodeći ispravnu kadrovsku politiku, fakulteti i Univerzitet u cjelini, primili su nastavnike i asistente sa fakulteta koji su ostali van teritorije Republike Srpske. Na taj način zadržan je neophodan broj nastavnika i saradnika, sa tendencijom njegovog povećanja. Sve je to doprinosilo da se broj nastavnika i asistenata u stalnom radnom odnosu na fakultetima postepeno povećava.

Početkom školske 1995/96. godine, u stalnom radnom odnosu na Univerzitetu bilo je zaposleno 69 profesora, 69 docenata, 52 viša asistenta i 58 asistenata. Sa drugih univerziteta, a najviše iz Savezne Republike Jugoslavije, honorarno je bio angažovan 351 nastavnik i saradnik. Povećanje broja honorarno angažovanih nastavnika i saradnika uslovljeno je otvaranjem novih fakulteta, odsjeka i smjerova za koje su bili potrebni stručnjaci užih specijalnosti.

Nastavno-naučna djelatnost fakulteta realizovana je izvođenjem dodiplomskih i postdiplomskih studija. Nastavni proces, uz nekoliko kraćih prekida zbog ratnih dejstava, odvijao se prema utvrđenim planovima i programima. Posebne teškoće u izvođenju nastave pričinjavali su zagrijavanje prostorija, nedostatak materijala za izvođenje vježbi, nedostatak električne energije, literature i dr. U uslovima pada realnog standarda studiranja, uz izuzetne napore studenata i nastavnika, veliki broj studenata je diplomirao i odbranio specijalističke, magistarske i doktorske radove.

U ovom periodu fakulteti su nastavili rad na jednom broju naučnoistraživačkih projekata čija realizacija je počela ranije. Započeta su i istraživanja na novim projektima: manjim aplikativnim istraživanjima za potrebe proizvodnih preduzeća i državnih organa. Više škole i fakulteti u ovom periodu održali su nekoliko zapaženih naučnih i stručnih skupova, a nastavnici i saradnici su objavili veći broj publikacija.

Univerzitet u Banjoj Luci je i u veoma složenim uslovima ostvario različite oblike saradnje sa Univerzitetom u Istočnom Sarajevu i univerzitetima u Saveznoj Republici Jugoslaviji, a kasnije i sa ostalim univerzitetima u Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Makedoniji i Sloveniji. Međunarodna saradnja ostvarena je i sa univerzitetima iz Grčke, Bugarske, Španije, Italije, Francuske, Austrije, Velike Britanije, SAD-a, Rusije, Njemačke, Švajcarske, Belgije, Holandije i Norveške.

Krajem ovog perioda učestalija je razmjena studenata i profesora, naučnih časopisa, pedagoških iskustava i naučnih dostignuća. Bolonjska deklaracija postala je putokaz razvoja Univerziteta, borbe za njegovu autonomiju, reformu nastavno-naučnog procesa, uvođenja evropskih standarda studiranja i dr.

Posljednjih deset godina u razvoju obilježilo je povećanje interesovanja studenata za studiranje na našem Univerzitetu. Broj novih studenata upisanih u prvu godinu studija kretao se od 3.246 (školske 2007/08) do 3.760 (školske 2009/10).

Od školske 2007/08. godine, na Univerzitetu u Banjoj Luci počela je primjena bolonjskog procesa u nastavi na svim studijskim programima, iako su sa bolonjskom reformom pojedini fakulteti krenuli i ranije. Usvojen je trostepeni sistem studija i uveden je ECTS sistem vrednovanja predmeta i ukupnog opterećenja studenta, ali i princip godišnjeg opterećenja studenta do 60 ECTS. Da bi se olakšao studij i povećala prolaznost studenata, u nastavne planove su uvedeni  jednosemestralni predmeti, a ispitivanje studenata se obavlja po dijelovima, u obliku kolokvija, testova, semestralnih i domaćih radova, izrade projektnih zadataka, itd. Prati se i vrednuje i aktivnost studenta u toku nastave i tako podstiče interaktivnost nastavnog procesa.

Pored grupisanja naučnih oblasti, na Univerzitetu u Banjoj Luci je donesena strateška odluka da se svi nastavni predmeti (kursevi, moduli) grupišu u uže naučne oblasti kojima prirodno pripadaju, bez obzira na kojem se fakultetu/Akademiji umjetnosti predmeti slušaju. Nakon toga je pojedinim fakultetima/Akademiji umjetnosti dodijeljena matičnost za pojedine naučne/umjetničke oblasti, kako bi vodili politiku razvoja i odgovarali na sva akademska pitanja.

U namjeri da utvrdi slabosti, dođe do prijedloga za njihovo otklanjanje i poboljša cjelokupno poslovanje, Univerzitet u Banjoj Luci konstantno izvodi interne evaluacije, te se opredijelio da sistemski uredi pitanja osiguranja kvaliteta.

Stoga je 2009. godine uspostavljen Komitet za osiguranje kvaliteta čiji je zadatak da priprema strategije i politike kvaliteta. Takođe, uspostavljena je i Kancelarija za osiguranje kvaliteta koja koordinira aktivnosti na osiguranju kvaliteta sa organizacionim jedinicama.

Univerzitet u Banjoj Luci je 2013. godine akreditovan i upisan u Registar visokoškolskih ustanova koji se vodi kod Agencije za razvoj visokog obrazovanja i osiguranje kvaliteta.